Songs Of War, De Singel 15/11

by • 16 november, 2013 • Geen categorie, TekstComments (0)1589

Beeld je gerust even in… Terwijl je foto’s ziet van vluchtelingen, mannen en vrouwen in zwart-wit, ontdaan van alle franjes, voor een kale muur en in tweedehands kledij, hoor je getuigenissen van een onbekende man en een onbekende vrouw. Ze vertellen je hun levensverhaal, dat hun jeugd zo heerlijk onbezorgd en fijn was en hoe een belangrijke rol hun familie en thuis in dat verhaal spelen. Hoe de oorlog zich inzet met kleine dingen in het begin. Algauw zit je te schuilen voor de bommen en de vijand in een kamertje van 4 op 4 met één raam.

Ze staat met haar twee zusjes in een donker hoekje van de kamer te trillen. Mama en papa staan op de uitkijk bij het raam met de jongste dochter in hun beschermende armen. De onnozele en angstaanjagende geluiden van een bom. Plop en fwiiiiiiiiiiieeeEEEEEEEET, en een inslag. Stof en oorverdovende stilte voor 10 minuten maar ook tijd die stilstaat, tot je je moeder hoort krijsen, het stof zich weer dood neerlegt op een andere plek en je je vader ziet met bloed in zijn gezicht en hem met frêle, gebroken stem hoort zeggen, onze kleine meid. De vrouw vertelt dat het daar stopt. Ze is haar jonge zusje, haar vriendinnetje kwijt. Haar alles. De avond wordt sterk ingezet. Nog voor je één muzieknoot hebt gehoord, heb je tranen in je ogen.

Monteverdi zijn magistrale Il combattimento di Tancredi e Clorinda klonk verbazingwekkend actueel. De recente oorlogsbeelden, confronteerden je de hele tijd met een gapende wonde in onze samenleving. De sobere maar verfijnde muzikale uitvoering versterkte het wrange gevoel. Het barokorkest leidde de zangers zeer precies naar de juiste vertolking. Soms teer, soms hemels, soms kwaad, soms wanhopig, soms verzoenend, bracht het timbre van hun stem je zachtjesaan naar een hele donkere kwaadaardige plek.

Op die plek sta je oog in oog met een zottin. Een vrouw die het noorden en haar bakens kwijt is, die gevangen zit in haar eigen hoofd. Binnen de sfeer die geschept wordt, klinkt de derde sequenza van Berio helemaal niet modern of vreemd. Van waanzinnig gelach, tot geprevel en gebrabbel, tot zielige lange tonen die doen denken aan een klaagzang, de grenzen van McFaddens stem worden opgezocht. Het klinkt misschien vreemd, maar ik denk dat er echt zulke mensen rondlopen, ontdaan van hun waardigheid en mentale verstand, gevangen door een oorlog en opgesloten in zichzelf. Welke kracht kan er soms toch in muziek schuilen. Claron McFadden en Il combattimento die Tancredi e Clorinda van Monteverdi komen in mijn cd-rek.

‘Songs of Wars I have seen’ van Heiner Goebbels ging helaas niet verder op het ingeslagen pad. Het podium was onherkenbaar met gezellige lampenkappen en muzikanten met vestimentair kleuraccent (zucht). Goebbels is een componist van deze tijd, evenzeer bekend als concerterend muzikant. Grenzen vervagen, eclecticisme komt bovendrijven en er is duidelijk nagedacht over setting en inkleding. Zijn stuk wil niet louter muziek zijn. De componist probeert spanningsvelden te creëren. Elektronica botst met ‘normale’ muziek. Teksten van Gertrude Stein worden verweven binnen de compositie. Zelfs Japanse klankschalen worden gebruikt. Zijn postmoderne muziek wordt afgewisseld met fragmenten uit The Tempest van Matthew Locke (waarschijnlijk omdat Shakespeare vermeld wordt in Steins teksten, artistiek gezien klopt die link misschien niet helemaal). Ik had de sprekende teksten van Stein over het alledaagse in een oorlog, en de herhaling ervan graag in beter Engels gehoord. Nu kwam de poëzie ervan niet tot zijn recht, misschien ook omdat de muziek er niet altijd genoeg toe bijdroeg maar wie ben ik om daarover te oordelen. Ik had graag een iets beter voorbereid orkest gezien. Bepaalde passages kwamen helaas niet tot hun recht door minder goed samenspel. De passage van de trompet aan het einde was prachtig, de theorbeist kon met zijn instrument de ruimte mooi vullen maar worstelde nog iets teveel met zijn noten, de fragmenten die Goebbels uit Lockes muziek haalde, konden me bekoren, maar het geheel woog veel te licht.

Het was echt zonde dat je als toeschouwer bijna gewelddadig uit de roes van het magische maar donkere eerste deel werd gesleurd en gedwongen werd om na de pauze al die nieuwe indrukken te verwerken. De oorlog was ineens weer abstract en veraf. Misschien had het laatste werk wel effectief kunnen zijn binnen een andere sfeer of context. Maar ik had liever dat wrange gevoel van het eerste deel bewaard, waarin je zelf even iets te dichtbij de oorlog stond, vreesde voor het leven van je kinderen, waarin je jezelf kon identificeren met slachtoffers en vluchtelingen en waarin de muziek niet hoefde te primeren maar wel wou bijdragen aan al die gevoelens. Binnen dat thema is misschien al dat postmoderne gedoe van Goebbels niet nodig? Er is genoeg andere muziek voor handen met een link naar oorlog. Gelukkig heb ik nog wat oorlogsmuziek in mijn cd-rek staan om het samen met een donker bier, in mijn veilige westerse thuis af te spelen en het tweede deel van het concert door te spoelen.

Pin It

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *